Endüstriyel IoT ve OT Sözlüğü
Saha protokollerinden OT güvenliğine, veri mimarisinden yapay zekaya kadar projelerimizde sık karşılaştığımız terimlerin kısa ve açık tanımları.
Protokoller 4
- Modbus Modbus, 1979’da Modicon tarafından yayımlanan, istek-yanıt (istemci/sunucu) çalışan, sade ve yaygın bir endüstriyel haberleşme protokolüdür.
- MQTT Message Queuing Telemetry Transport MQTT, bir aracı (broker) üzerinden çalışan, hafif ve düşük bant genişliği için tasarlanmış yayın/abone (publish/subscribe) mesajlaşma protokolüdür.
- OPC UA Open Platform Communications Unified Architecture OPC UA, endüstriyel cihaz ve sistemler arasında platformdan bağımsız, güvenli ve bilgi modeli tabanlı veri alışverişi sağlayan açık standarttır (IEC 62541).
- Sparkplug B Eclipse Sparkplug Sparkplug, MQTT üzerinde endüstriyel birlikte çalışabilirlik için konu yapısını, yük (payload) formatını ve durum yönetimini tanımlayan açık şartnamedir; “B” Protobuf tabanlı yük kodlamasını belirtir.
Mimari ve Veri 8
- Deadband (Ölü Bant) Deadband, bir değerin son raporlanan değerden belirli bir aralık içinde kalan değişimlerinin raporlanmadığı veya kaydedilmediği eşiktir.
- Endüstriyel DataOps Endüstriyel DataOps, OT verisini kaynağında bağlama, modelleme, şartlandırma ve yönetme; analitik ve yapay zekaya güvenilir veri sağlama pratiğidir.
- IIoT (Endüstriyel Nesnelerin İnterneti) IIoT, endüstriyel ortamlardaki sensörlerin, makinelerin ve yazılımların ağ üzerinden veri üretip paylaşarak izleme ve optimizasyon sağlamasıdır.
- ISA-95 ISA-95 / IEC 62264 ISA-95 (IEC 62264), kurumsal sistemler ile üretim kontrol sistemlerinin entegrasyonunu tanımlayan, işlevsel ve ekipman hiyerarşisi içeren uluslararası standarttır.
- Store-and-Forward Store-and-forward, hedef sistem erişilemezken veriyi yerelde tamponlayıp bağlantı geri geldiğinde sırayla iletme mekanizmasıdır.
- Uç Bilişim (Edge Computing) Uç bilişim, veriyi uzak bir bulut yerine üretildiği yere (makine, hat veya tesis) yakın işlemektir.
- Unified Namespace (UNS) Unified Namespace, işletme verisinin tek ve anlamlı bir isim alanında (genellikle MQTT aracısı üzerinde) yayımlandığı, sistemlerin birbirine değil bu ortak yapıya bağlandığı mimaridir.
- Veri Bağlamlandırma Veri bağlamlandırma, ham etiket değerlerine varlık, birim, konum, durum ve zaman gibi anlam katan bilgileri ekleyerek verinin kaynak sistemin dışında da anlaşılır olmasını sağlar.
OT Güvenliği 5
- Bölgeler ve İletişim Kanalları IEC 62443’te benzer güvenlik gereksinimli varlıklar “bölge”lerde gruplanır; bölgeler arası kontrollü iletişim yolları ise “iletişim kanalı” (conduit) olarak tanımlanır.
- IEC 62443 IEC 62443, endüstriyel otomasyon ve kontrol sistemlerinin (IACS) siber güvenliği için uluslararası standart serisidir.
- OT / ICS Siber Güvenliği OT/ICS siber güvenliği; endüstriyel kontrol sistemlerini, saha cihazlarını ve proses ağlarını siber tehditlere karşı koruma disiplinidir.
- OT Varlık Envanteri OT varlık envanteri, kontrol sistemindeki tüm cihazların (PLC, HMI, anahtar, sunucu…) donanım, yazılım, yazılım sürümü ve yapılandırma bilgileriyle güncel listesidir.
- Purdue Modeli Purdue Modeli, endüstriyel kontrol sistemi ağlarını sürecin kendisinden kurumsal ağa kadar katmanlara ayıran ve segmentasyonun temelini oluşturan referans mimaridir.
Sistemler 6
- DCS Distributed Control System (Dağıtık Kontrol Sistemi) DCS, kontrolörlerin tesise dağıtıldığı ve ortak bir mühendislik ve operatör ortamına bağlandığı; özellikle sürekli ve parti prosesler için kullanılan kontrol mimarisidir.
- Historian (Veri Tarihçesi) Historian, proses etiketlerinin zaman damgalı değerlerini sıkıştırarak uzun süre saklayan ve trend analizi için sorgulanabilir kılan özel bir zaman serisi veri tabanıdır.
- HMI Human-Machine Interface (İnsan-Makine Arayüzü) HMI, operatörün bir makineyi veya prosesi izlediği ve kontrol ettiği görsel arayüzdür.
- MES Manufacturing Execution System (Üretim Yürütme Sistemi) MES, iş emirlerini, malzeme izlenebilirliğini ve kaliteyi atölye seviyesinde yöneten, ERP ile kontrol katmanı arasındaki üretim yürütme sistemidir.
- PLC Programmable Logic Controller (Programlanabilir Mantık Denetleyici) PLC, makine ve prosesleri kontrol eden kontrol mantığını tarama döngüleri halinde çalıştıran, sağlam yapılı endüstriyel bir bilgisayardır.
- SCADA Supervisory Control and Data Acquisition SCADA, dağıtık süreçleri uzaktan izlemek ve denetlemek için kullanılan; sahadaki RTU/PLC’leri, haberleşmeyi, sunucuları ve operatör arayüzlerini kapsayan sistemdir.
Analitik ve Yapay Zeka 5
- Dijital İkiz Dijital ikiz, fiziksel bir varlığın veya sürecin gerçek veriyle senkron tutulan sanal temsilidir; izleme, simülasyon ve tahmin için kullanılır.
- MCP (Model Context Protocol) MCP, yapay zeka uygulamalarının harici araçlara ve veri kaynaklarına standart biçimde bağlanmasını sağlayan açık protokoldür (Anthropic tarafından 2024’te tanıtıldı).
- OEE Overall Equipment Effectiveness (Toplam Ekipman Etkinliği) OEE, bir ekipmanın planlanan üretim süresini ne kadar verimli kullandığını gösteren ve Kullanılabilirlik × Performans × Kalite olarak hesaplanan metriktir.
- Öngörücü (Prediktif) Bakım Öngörücü bakım, ekipman durumunu sürekli izleyip arıza belirtilerini analitikle önceden tespit ederek bakımı gerçekten gerektiğinde planlama yaklaşımıdır.
- Semantik Katman Semantik katman, iş metriklerini ve boyutlarını ham veri ile analitik araçları arasında bir kez tanımlayarak herkesin aynı tanımları kullanmasını sağlayan katmandır.
Eşleşen terim bulunamadı. Farklı bir arama deneyin.
Terimden uygulamaya
Bu kavramların projenizde nasıl bir araya geleceğini birlikte tasarlayalım.